Otopark ve Jet Fan Havalandırma Sistemleri

Hangi sorunu çözer

Kapalı otoparkta havalandırmanın iki ayrı görevi vardır ve bu ikisi farklı senaryolarda çalışır.

Normal işletme senaryosunda görev, araç egzozundan çıkan karbonmonoksit ve diğer gazların birikmesini önlemektir. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; ortamda biriktiğini kullanıcı fark etmez. Bu nedenle sistem sensörle sürekli izlenir ve derişim belirli eşiği aştığında fanlar devreye girer.

Yangın senaryosunda görev tamamen değişir: amaç artık gaz seyreltmek değil, dumanı kontrollü biçimde tahliye ederek kaçış yollarının görüş mesafesini korumak ve itfaiyenin yangına ulaşmasını kolaylaştırmaktır. Bu senaryoda fanlar farklı bir düzende, çoğu zaman daha yüksek kapasitede ve yangına dayanıklı olarak çalışır.

Aynı sistemin iki farklı görevi yerine getirmesi, projelendirmeyi mekanik bir kapasite hesabından ibaret olmaktan çıkarır. Senaryolar, otomasyon ve yangın algılama sistemiyle birlikte kurgulanır.

Jet fan sistemi nedir

Geleneksel çözümde otoparkın her noktasına kanal çekilir ve hava kanallardan toplanır. Jet fan sistemi ise kanalı büyük ölçüde ortadan kaldırır: tavana yerleştirilen küçük eksenel fanlar, havayı itme yoluyla belirli bir yöne doğru sürükler. Otoparkın bir ucundaki taze hava şaftından giren hava, jet fanlar tarafından adım adım itilerek diğer uçtaki egzoz şaftına taşınır.

Bunun pratik karşılığı şudur: asma tavan yüksekliği korunur, kanal maliyeti düşer, montaj hızlanır ve ölü bölge bırakma riski azalır. Buna karşılık jet fanların yerleşimi doğru hesaplanmalıdır; yanlış konumlandırılmış fanlar havayı birbirine karşı iter ve otoparkın bir köşesinde hava hiç hareket etmez.

Uygulama alanları

• Alışveriş merkezi ve iş merkezi otoparkları
• Konut sitesi kapalı otoparkları
• Hastane ve otel otoparkları
• Fabrika ve lojistik tesis araç park alanları
• Kapalı yükleme-boşaltma rampaları

Sistem bileşenleri

Jet fanlar

Tek yönlü veya çift yönlü (reversible) olabilir. Çift yönlü fanlar duman tahliye senaryosunda akış yönünü ters çevirebildiği için, yangın çıkış noktasına göre tahliye yönünün değiştirilmesine imkân verir. Yangın senaryosunda görev alan fanların yüksek sıcaklıkta belirli bir süre çalışabilir sertifikasyona sahip olması gerekir.

Taze hava ve egzoz şaftları

Sistemin giriş ve çıkış noktalarıdır. Şaft kesitleri, jet fanların ittiği toplam debiyi geçirebilecek büyüklükte olmalıdır. Şaft yetersizse jet fanlar ne kadar güçlü olursa olsun hava otoparktan çıkamaz.

CO ve LPG sensörleri

Otoparkın hacmine ve geometrisine göre dağıtılır. Sensörler egzoz gazının biriktiği noktalara, genellikle araç seviyesinde konumlandırılır. LPG yakıtlı araçların bulunduğu otoparklarda LPG sensörü de öngörülür; LPG havadan ağır olduğu için sensör zemine yakın konur.

Otomasyon panosu

Sensör değerlerine göre fanları kademeli çalıştırır. Normal işletmede düşük eşikte bir grup fan, yüksek eşikte tamamı devreye girer. Yangın algılama sisteminden gelen sinyalle otomasyon duman tahliye senaryosuna geçer.

Projelendirmede belirleyiciler

Devreye alma

Otopark havalandırmasında devreye alma, diğer sistemlerden farklı olarak senaryo testi içerir. Fanların tek tek çalıştığı doğrulandıktan sonra, otomasyonun sensör eşiklerine doğru tepki verdiği ve yangın sinyali geldiğinde doğru fan grubunun doğru yönde çalıştığı test edilir.

Duman yayılımının gözle doğrulanması için duman testi yapılabilir. Test sonuçları raporlanır; bu rapor hem yapı denetim sürecinde hem işletme döneminde başvurulacak belgedir.

Jet fan yerleşimi nasıl belirlenir

Jet fan sisteminde en kritik karar, fanların nereye ve hangi yöne bakacak şekilde konulacağıdır. Yerleşim üç girdiye göre çıkarılır: taze hava ve egzoz şaftlarının konumu, kolon ve kiriş düzeni, rampa ve araç yolu güzergâhı.

Temel ilke, otoparkın tamamında havanın şafttan şafta doğru tek yönlü ve kesintisiz ilerlemesidir. Fanlar bu akışı adım adım besleyecek aralıklarla dizilir. İki fanın havayı birbirine karşı ittiği bir yerleşimde, o bölgede hava durur ve gaz birikir.

Kolonların arkası, rampaların altı ve otoparkın köşeleri ölü bölge riski taşıyan noktalardır. Bu noktalarda ek bir fan ya da fanın yönünde küçük bir açı değişikliği gerekebilir. Karmaşık geometrili büyük otoparklarda akış simülasyonu yapılması, yerleşimi tahmine bırakmamak için değerlidir.

Fan yüksekliği de hesaba girer: jet fan, üflediği havanın araç üstü seviyesinde ilerlemesini sağlayacak yükseklikte olmalı, ancak geçiş gabarisini daraltmamalıdır.

İşletme maliyeti ve otomasyon

Otopark havalandırması, sürekli tam kapasitede çalıştırılırsa gereksiz yere yüksek enerji tüketir. Gerçekte araç trafiği gün içinde çok değişkendir; sabah ve akşam yoğunlaşır, gecenin büyük kısmında neredeyse durur.

CO sensörlü kademeli otomasyon bu değişkenliği kullanır. Derişim düşükken sistem tamamen kapalı kalır ya da çok küçük bir grup fanla çalışır; derişim yükseldikçe kademe kademe fan devreye girer. Değişken hızlı fanlarla birleştirildiğinde tasarruf daha da artar.

Otomasyonun ikinci faydası kanıttır: sistemin hangi saatlerde hangi derişimde çalıştığı kayıt altına alınabilir. Bu kayıt hem işletmenin kendi takibi hem denetim süreçleri için kullanışlıdır.

Bakım

Jet fanlar tavanda, erişimi görece zor noktalarda bulunur. Bu yüzden bakım planı baştan yapılmalıdır. Periyodik kontrolde fan kanatlarındaki toz birikimi, yatak sesi, montaj bağlantılarının sıkılığı ve titreşim kontrol edilir.

CO sensörleri kalibrasyon gerektirir; kalibrasyonu geçmiş bir sensör ya sistemi gereksiz çalıştırır ya da gerektiğinde çalıştırmaz. İkincisi ciddi bir risktir. Yangın senaryosunun da belirli aralıklarla test edilmesi gerekir; yılda bir kez çalıştırılmayan bir senaryonun gerçekten çalışacağı varsayılamaz.

Mevcut otopark sistemleri

Eski otoparklarda sık karşılaşılan durum, kanal tipi bir sistemin zamanla yetersiz kalması ya da hiç devreye alınmamış olmasıdır. Bu tesislerde jet fan sistemine geçiş, kanal hattını sökmeden ve otoparkı kapatmadan aşamalı olarak yapılabilir.

İlk adım mevcut şaftların ölçülmesidir: kesitleri yeterli mi, egzoz ve taze hava yönleri doğru mu. Şaftlar uygunsa jet fan yerleşimi çıkarılır, otomasyon ve sensör altyapısı kurulur, fanlar bölüm bölüm monte edilir. Otopark her aşamada kısmen kullanılabilir durumda kalır.