Metal ve Makine İmalatında Emiş Sistemleri

Metal işleme atölyelerinde havaya karışan üç ana kirletici vardır: kaynak dumanı, talaşlı imalattan kaynaklanan yağ sisi ve taşlama-zımpara tozu. Üçü farklı partikül boyutuna ve farklı davranışa sahiptir; aynı sistemle toplanmaya çalışıldığında hiçbiri verimli şekilde tutulamaz.

Kaynak dumanı

Kaynak dumanı çok ince partiküllerden oluşur, havada uzun süre asılı kalır ve solunduğunda akciğerin derinliklerine ulaşır. Gözle görülen mavi duman partikülün yalnızca bir kısmıdır.

Çözüm kaynağında emiştir. Manuel istasyonlarda eklemli emiş kolları, robot hücrelerinde hücre bazlı emiş kullanılır. Sistem, aynı anda çalışan istasyon sayısına göre boyutlandırılır; her kola otomatik kapak konarak kullanılmayan kollar kapatılır.

Kaynak ve kesim işlemlerinde sıcak partikül kanala girebileceği için filtre önünde kıvılcım tutucu veya çökeltme haznesi öngörülür.

Yağ sisi

CNC tezgâhlarında soğutma sıvısı kesme bölgesinde atomize olur ve ortama yayılır. Sonuç iki yönlüdür: operatörün maruziyeti ve zeminde, yüzeylerde, elektrik panolarında biriken yağ filmi. Yağ filmi kayma riskini artırır, elektronik ekipmanın ömrünü kısaltır.

Çözüm tezgâh içinde, kapalı hacimden emiş yapan yağ sisi ayırıcılardır. Ayırma genellikle kademelidir: mekanik ön ayırıcı büyük damlacıkları tutar, ana filtre ince siste etkilidir. Tutulan yağ süzülüp tezgâha geri döndürülebilir.

Taşlama ve zımpara tozu

Bu partiküller kaynak dumanının aksine ağır ve aşındırıcıdır. Kanal hattında taşıma hızının korunması gerekir; hız düşerse toz çöker ve hat tıkanır. Dirsekler ve çarpma noktaları aşınmaya karşı kalın sacdan yapılır.

Metal tozu çoğu tesiste geri kazanılabilir bir malzemedir; filtre ünitesinin altına konan toplama haznesi buna göre seçilir.

Atölye geneli

Bu kirleticiler kaynağında yakalandıktan sonra geriye atölyenin genel havalandırması kalır: makinelerin ürettiği ısının atılması ve taze hava dengesi. Emiş yapılan bir atölyeye kontrollü taze hava verilmezse ortam negatif basınca düşer, kapılar ağırlaşır ve kışın soğuk hava akımı oluşur.

Ortam ölçümü

Kaynak dumanı ve yağ sisi, işyeri ortam ölçümlerinde takip edilen kirleticilerdir. Emiş sistemi kurulduktan sonra ortam ölçümü yaptırılması, hem yükümlülüğün karşılandığını belgeler hem sistemin gerçekten çalıştığını gösterir. Ölçüm beklenenin üzerinde çıkıyorsa sorun genellikle üç yerdedir: emiş ağzı kaynağa uzaktır, debi yetersizdir ya da filtre tıkalıdır.

Aşamalı yatırım

Metal işleme atölyelerinde bütün bölümleri aynı anda çözmek çoğu zaman gerekmez. Keşifte hangi kirleticinin hangi bölümde en çok soruna yol açtığı belirlenir ve yatırım oradan başlar.

Sık görülen sıralama şudur: önce kaynak bölümü, çünkü maruziyet en yüksek ve şikâyet en somut oradadır. Ardından talaşlı imalat bölümündeki yağ sisi, sonra taşlama tozu ve en sonunda atölye geneli havalandırma gelir.

Hattın ileride kol eklenebilecek şekilde tasarlanması bu aşamalı yaklaşımı mümkün kılar. Fan ve filtre ünitesi ilk etapta bir üst kademe seçilirse, sonraki bölümler bağlandığında sistem yeniden kurulmak zorunda kalmaz.

Ortak hata

Metal atölyelerinde en sık yapılan hata, tek bir büyük fan alıp bütün noktaları ona bağlamaktır. Kaynak dumanı, yağ sisi ve taşlama tozu farklı filtre teknolojisi ister; ortak hatta toplandıklarında yağ, tozu çamurlaştırır ve filtre kısa sürede kullanılamaz hale gelir. Doğru yaklaşım, farklı karakterdeki kirleticiler için ayrı hat kurmaktır.